Bestemmingsplan Bestuurskwartier

2.2.1 Ruimtelijke structuur

Plangebied in zijn omgeving

Het plangebied is gelegen in de zuidoostelijke hoek van de binnenstad, grenzend aan de Rijn, de John Frostbrug en de Singel. Door oorlogsschade heeft dit deel van de Arnhemse binnenstad haar historische binnenstadsweefsel verloren.

De huidige ruimtelijke opzet is het resultaat van de (niet altijd volgens plan uitgevoerde) modernistische Wederopbouwplanning. Hierdoor onderscheidt het plangebied zich van het noordelijk aangrenzende middeleeuwse binnenstadsweefsel en het westelijk aansluitende negentiende eeuwse ruimtelijke patroon van De Weerdjes.

Het plangebied kenmerkt zich nu door de ruime maat en in elkaar overlopende openbare ruimten en door de zelfstandige grootschalige gebouwen, die soms de maat van een bouwblok hebben. De historische openbare pleinruimte van de Markt is betrokken in de doorgaande vrije ruimte van de moderne stadsplanning. Door afwijkende schaal en architectuur en door de weidse openbare ruimte waarin de St. Eusebiuskerk en het stadhuis geen overtuigende verbinding met de middeleeuwse binnenstad bieden, is er weinig ruimtelijke samenhang met de aangrenzende gebieden. Tegelijkertijd is door de grote schaal van gebouwen en het ontbreken van logische openbare routes richting de Singel het zuidoostelijke plangebiedsdeel een relatieve barrière in de relatie tussen binnenstad en het stadsgebied ten zuidoosten van de Singel.

figuur 6, Ruimtelijke opbouw plangebied

De open ruimten van het Marktplein en de Singel en de ligging aan de Rijn vormen de zeer belangrijke kaders voor de ruimtelijke structuur van het plangebied, waardoor deelgebieden zijn te benoemen:

• Tussen Singel en Markt is een blok met grootschalige kantoor/bestuursgebouwen gelegen. De bouwhoogte is overwegend 4 (kantoor)lagen, maar bevat meerdere hogere bouwvolumes tot 9 lagen. Langs de buitenranden van het blok vormt de rooilijnbebouwing belangrijke ruimtevormende wanden voor de Singel, de Stadsentree en de Markt, maar door de hogere bouwvolumes is het silhouet van het blok toch vaak verstorend voor de ruimtelijke beleving in de openbare ruimte. Aan de zuidzijde is de bebouwingsrand amorf door de kopse oriëntatie van gebouwen aan een parkeerterrein.
  Het blok wordt doorsneden door de L-vormige straat Prinsenhof, die aan de zijde van de Markt met een onderdoorgang aansluit op de pleinruimte. De straat heeft door het ontbreken van gebouwentrees en de toegang tot parkeervoorzieningen, bevoorradingsentrees en de beveiligde toegang tot het Paleis van Justitie een sterk ontsluitingskarakter en weinig verblijfskwaliteit.
  Aan de publieke zijde van het blok vormen de enkele gebouwtoegangen en relatief gesloten uitstraling van de begane grondlaag eveneens belevingsarme wanden.
• Centraal in de as van het Marktplein ligt het Huis der Provincie. Het is een Rijksmonument. Dit gebouw vormt een zelfstandig accent binnen een gebouwde omgeving die tot bouwblokken is samengevoegd. Het gebouw heeft ook naar de zijde van de Rijn geen gezicht.
• Ten westen van de markt ligt overwegend kleinschaligere bebouwing c.q. bebouwing met een kleinere 'korrel', waarmee bouwblokken en straatwanden gevormd worden.
  De bebouwingswand aan de Markt is naoorlogs, maar van traditionele schaal en maat en met architectonische variatie per pand. Bouwhoogte is drie à vier (woon)lagen met kap. Tussen Weerdjesstraat en Rijnkade zijn bouwblokken gelegen die eveneens een traditionele schaal en maat, een architectonische variatie per pand, en drie à vier bouwlagen met kap bezitten.
  Een tweetal kantoorgebouwen aan de Weerdjesstraat ten westen van het Huis der Provincie zijn als 'korrel' afwijkend, maar hebben wel een aansluitende bouwhoogte en vormen heldere straatruimten, waardoor zij toch goed passend in dit deelgebied.
• Tenslotte ligt langs de Rijn het Rijnfront; een wand van bebouwing, waarin het Huis der Provincie als een accent gesitueerd is, en met de architectonische expressie van de foyerruimte op de Rijn gericht is. Dit wordt ondersteund door een open ruimte naar de rivier (het 'balkon'). Een halfronde hoekbebouwing van 10 lagen van een tegenoverliggend bouwblok markeert deze opening naar het Huis der Provincie.
  In dit front bevindt zich ten oosten van het Huis der Provincie een ruimtelijk slecht gedefinieerde open plek. De boombeplanting kan de overheersende tweedeling door de diagonale doorkruising van de ruimte door de Oranjewachtstraat niet compenseren.
  Hierdoor ontbeert het kantoorgebouw naast de John Frostbrug (w.v Volkshuisvesting) ruimtelijke samenhang met het rivierfront, het bestuurskwartier en de Singelzone.

figuur 7 Stedenbouwkundige deelgebieden

2.2.2 Functionele structuur

De functionele opbouw

De functievariatie van de gebouwen in het plangebied wordt overheerst door de overheidskantoren van Paleis van Justitie, Provincie Gelderland en Openbaar Ministerie. Gezamenlijk met het kantoor van de Woningbouwvereniging Volkshuisvesting vormen zij een grootschalige kantorenconcentratie die ca. 75% van de bebouwing in het plangebied beslaat. Samen met het ten noorden van het plangebied gelegen Stadhuis is dit de aanleiding voor de benaming “Bestuurskwartier”.

De resterende bebouwing heeft op begane grond een per pand variërend gebruik. De panden aan de markt zijn overwegend detailhandel en horeca, de panden aan de Rijnkade horeca, kantoren en woningen en de panden aan de Weerdjesstraat kantoren, dienstverlening en wonen. De bovenliggende verdiepingen zijn merendeel woningen.

figuur 8 Gebouw- en maaiveldfuncties

Het onbebouwde maaiveld bestaat voor het merendeel uit openbare verblijfsruimte, wegen, trottoirs en groenvoorzieningen. De markt wordt gebruikt voor publiek maaiveldparkeren.

Door de geleidelijke overloop met het openbare gebied en het doorzetten van looproutes is in de buitenruimte niet onmiddellijk herkenbaar dat een belangrijk gebiedsdeel tussen Huis der Provincie en Provinciekantoor Rijnstate eigendom is van de Provincie. Het gebied aan de voorzijde van het Huis der Provincie bevat de opritconstructie naar de entree, en maakt onderdeel uit van het ontwerp voor het Huis der Provincie. Het gebied tussen Oranjewachtstraat en de provinciale kantoren wordt gebruikt voor maaiveldparkeren.

figuur 9.Ontsluitingsstructuur Eigendomsverhouding..

De ontsluitingsstructuur wordt beschreven onder 2.3.